Bezuinigen op ontwikkelingshulp is onwenselijk!

‘Niet alleen praten over geld’

Eigenlijk sloeg Geert Wilders (PVV) de spijker op zijn kop tijdens de persconferentie op het Catshuis, vlak voordat de drie partijen hun ‘conclaaf’ over een nieuw pakket bezuinigingen begonnen. Ik kan met stellige zekerheid meldde dat Wilders er ongetwijfeld wat anders mee heeft bedoeld dan ik, maar hij heeft wel een punt. De bezuinigingen die straks uit het overleg van VVD, CDA en PVV rollen zijn namelijk alles behalve zuiver economisch en financieel van aard. Onder iedere keuze zit namelijk ook een idee verborgen, een perceptie hoe men tegen de ‘wereld’ aankijkt. Hier is een belangrijke rol weggelegd voor het CDA, als hoeder van waarden, normen en de immateriële agenda. In dit stuk een korte visie op eventuele bezuinigingen op ontwikkelingshulp.

Laten we eerst kort in kaart brengen wat Nederland uitgeeft aan ontwikkelingshulp. Afgesproken is dat Nederland ongeveer 0,7% van het BNP uitgeeft aan ontwikkelingshulp. In 2009 kwam dat neer op 4,7 miljard euro. Logischerwijs daalt dit bedrag op het moment dat het BNP daalt. Immers; 0,7% van een krimpeconomie is minder dan 0,7% van een groei-economie. We kunnen dus stellen dat er, wanneer het economisch tegenzit, er automatisch al wordt bezuinigd op ontwikkelingshulp. Desondanks is een overgrote meerderheid van de Nederlandse bevolking toch nog voor extra bezuinigingen op ontwikkelingshulp. Bij een referendum zou dus op ontwikkelingshulp fors worden bezuinigd.

Op zaterdag 3 maart 2012 keek ik naar het discussieprogramma Debat op Twee, waar een mevrouw bezuinigen op ontwikkelingshulp verdedigde met de opmerking dat dit makkelijk bezuinigen is ‘omdat niemand er iets van merkt’. Ik was uitermate geschokt door deze opmerking. Het impliceert op de eerste plaats namelijk dat alleen in Nederland mensen wonen, alles buiten onze landsgrenzen heeft schijnbaar een andere biologische classificatie. Want heel concreet: wanneer Nederland de geldkraan dichtdraait, merken mensen in ontwikkelingsgebieden dat direct! Daarmee wil ik niet suggereren dat we als Nederland het lot van de gehele wereld op onze schouders meetorsen, maar wel dat iedereen een verantwoordelijkheid heeft in het bestrijden van armoede, onderontwikkeling en uiterst schrijnende en onmenselijke situaties. Roepen dat Nederland daar niet (alleen) verantwoordelijk voor is, doet me denken aan het verhaal van een kind dat verdrinkt. Niemand op het strand greep in om het kind te redden, omdat iedereen afzonderlijk dacht ‘dat is iemand anders zijn verantwoordelijkheid’. Uiteindelijk verdronk het kind.

Dergelijke stellingnamen van een groot deel van de bevolking wekt grote bezorgdheid bij me op. Kennelijk is ons morele kompas zo vergiftigd geraakt door het pure winst-denken en de dominantie van geld en economie in ons leven, dat we liever onze eigen luxe (zoals een ongelimiteerde hypotheekrenteaftrek) verdedigen dan iets te minderen voor het welzijn van anderen, die het veel minder hebben. Het is de dominantie van puur marktdenken boven enige vorm van naastenliefde of zelfs maar een begin daartoe. Sommige zeer oprechte mensen, die ik goed ken en bovendien waardeer, verdedigen bezuinigingen op ontwikkelingshulp met de opmerking dat ze het meer aan het maatschappelijk initiatief willen overlaten. Ik ben het daar in beginsel mee eens, maar het ene sluit het andere natuurlijk niet uit. Wanneer er meer particulier initiatief gaat naar het ledigen van de nood in ontwikkelingslanden, dan ontslaat dat de overheid als collectief nog niet van aanvullende financiering. Want helaas is de situatie in veel landen zo schrijnend dat zelfs particulier initiatief én overheidsuitgaven de nood daar niet kunnen wegnemen.

Ik ben niet naïef. Voorgaande uiteenzetting is een ideologische basis, een basis van waaruit we op een ‘niet alleen geld-telt-manier’ met ontwikkelingshulp dienen om te gaan. Ik sluit daarbij niet mijn ogen voor eventuele misstanden en gelden die oneigenlijk worden gebruikt. Maar wanneer aan het licht komt dat er groepen mensen in Nederland zijn die oneigenlijk gebruik maken van de sociale zekerheid, is dat toch ook geen argument om dan maar de gehele sociale zekerheid volledig af te schaffen? Het antwoord is dan toch heel rationeel het beter organiseren en monitoren van de geldstromen? Dat kan dus ook met ontwikkelingssamenwerking gebeuren. Dat is echter geen excuus om te bezuinigingen op ontwikkelingssamenwerking. De stelling dat er nog wel wat ‘lucht’ uit het stelsel kan worden gehaald (‘efficiencyslag’) is inmiddels al zo vaak gebruikt, dat het licht ordinair begint te worden. Die vlieger gaat dus niet meer op. Het anders bestemmen van het geld, bijvoorbeeld meer nadruk op noodhulp of meer financiering van internationale hulporganisaties, kan uiteraard wel.

Het CDA zou moeten staan voor ontwikkelingshulp. Ik ben bang dat onder druk van Geert Wilders, diezelfde man die stelde dat niet alles en alleen over geld gaat, er toch weer wat wordt afgeknibbeld van ontwikkelingshulp. Ik denk dat de politieke truc wordt dat een deel van het budget voor ontwikkelingshulp wordt overgeheveld naar defensie. Dit onder het motto van bezuinigen op ontwikkelingshulp, om zodoende Geert Wilders te paaien. Het geld dat naar defensie gaat wordt echter grotendeels ingezet voor vredesmissies vanuit defensiewezen, zodat ook het CDA met een ongeschonden gezicht kan stellen dat er niet werkelijk is bezuinigd op ontwikkelingshulp. Dat is dan nog enigszins draagbaar voor de meeste CDA'ers, omdat er dan nog enige kans bestaat dat het geld ten goede komt aan de verworpenen der aarde. Maar eigenlijk gaat het daar niet om. Het gaat om het welig tierend egoïsme en eigenbelang dat zich in Nederland meester heeft gemaakt van velen. Zelfs ten kosten van mensen die iedere dag opnieuw moeten strijden voor ‘hun dagelijks brood’.